محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
1541
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
مع الهاء هده - [ بضم هاء و فتح دال ] و هوده هر دو بمعنى حق باشد [ 1 ] و بيهده و بيهوده يعنى ناحق و باطل . مثالش شاعر گويد : بيت « 1 » مهر خواهى زمن و « 2 » بيمهرى * هده خواهى زمن و « 2 » بيهدهاى هوبره - [ بفتح ها و با و راى « 3 » مهمله ] در فرهنگ بمعنى حيران باشد . هفت دانه - بمعنى عاشق آشور باشد [ 2 ] . هالگاه - يعنى آن موضع از چوگانبازى كه ميل ساخته باشند [ 3 ] . مثالش مسعود سعد گويد : شعر چو هالگاه شهنشاه اوج گردون بود * گذار گوى ز چوگان بر اوج كيوان كرد هواخواه - بمعنى دوست باشد . مثالش شاعر گويد : [ بيت ] چاووش ناله در همه آفاق بانگ زد * واى آنكسىكه هست هواخواه خوشدلى هرآينه - يعنى ناچار و لابد [ 4 ] مثالش حكيم كسائى فرمايد : بيت با درفش ار تو پنجه خواهى زد * بازگردد به تو هرآينه بد هاژه - [ بفتح زاى « 5 » فارسى ] همان هاژ مرقوم [ 5 ] . هروانه - [ به راى مهمله و واو . به وزن افسانه ] بيمارستان باشد يعنى دار الشفاء [ 6 ] . مثالش شمس فخرى گويد : نظم « 1 » هست ديوانه حكم كن شاها * تا برندش بسوى هروانه « 6 »
--> ( 1 ) - كلمه از « ن » است . ( 2 ) - « س » واو ندارد . ( 3 ) - « س » : باران ؛ « غ » : ياوراى . ( 5 ) - « س » : راى . ( 6 ) - « س » : مروانه . ( 1 ) در برهان معنى فايده هم دارد . و بيهوده بمعنى بيفايده . ( 2 ) كذا و در برهان « آش عاشورا » آمده است و گويد كه آن را از گندم و نخود و باقلا و عدس و امثال آن پزند . ( 3 ) برهان ندارد . ( 4 ) هرآيينه . و در برهان معنى بيشك و بىدغدغه و ظاهر و روشن نيز دارد . ( 5 ) هاژو . ( 6 ) برهان گويد نام كوهى هم هست .